18.11.2026

Колку мечки има во Македонија? Научниците го бараат одговорот преку ДНК

Колку мечки има во Македонија? Научниците го бараат одговорот преку ДНК

Замислете дека можете да препознаете една мечка без никогаш да ја видите, да ја фотографирате или да ѝ се приближите. Доволно е да пронајдете трага што ја оставила во шумата и да ја испратите на лабораториска анализа. Токму на овој начин започнува едно интересно научно истражување во Македонија, кое треба да помогне да се открие колку кафеави мечки навистина живеат во нашите планини.

Проектот започна со Националниот парк Пелистер, а во истражувањето се вклучуваат и други заштитени подрачја. Целта е да се добијат многу попрецизни информации за бројноста, движењето и генетската разновидност на кафеавата мечка.

Интересното е што научниците нема да ги ловат, фаќаат или вознемируваат животните. Нивната работа ќе се базира на собирање примероци од природата.

Како се идентификува мечка преку нејзиниот измет?

Секоја мечка има уникатен ДНК-профил, односно генетски карактеристики што овозможуваат да се разликува од другите единки.

Истражувачите собираат примероци од изметот што го оставаат мечките во шумата. Примероците се означуваат со точна локација, се чуваат според посебни протоколи и потоа се испраќаат на лабораториска анализа.

Од нив може да се извлече генетски материјал. Со споредување на резултатите научниците можат да утврдат дали два различни примероци потекнуваат од исто животно или од две различни мечки.

На тој начин се избегнува двојно броење на истата единка, која може да помине низ повеќе различни делови од планината.

Оваа техника се нарекува неинвазивно генетско следење и претставува современ начин за истражување на дивите животни без директно нарушување на нивното природно однесување.

Дали досега знаевме колку мечки има во Македонија?

Бројноста на кафеавата мечка во Македонија со години се проценувала врз основа на достапни теренски податоци, набљудувања и други истражувања.

Националната црвена листа на видови наведува проценки од 333 до 381 единка, но истовремено посочува дека податоците не се добиени преку редовен систематски мониторинг.

Токму затоа новото истражување е толку значајно. Наместо да се потпираме само на проценки, се создава можност да се добијат податоци за конкретни индивидуални животни.

Со генетските анализи може да се утврдат и полот, генетската разновидност и структурата на популацијата, зависно од квалитетот и обемот на собраните примероци.

Пелистер е почетната точка, но истражувањето не завршува тука

Во август 2026 година, Националниот парк Пелистер беше домаќин на првата специјализирана обука за генетско следење на кафеавата мечка во Македонија.

Вработените и ренџерските служби се обучуваа како правилно да собираат, означуваат, чуваат и евидентираат примероци од теренот.

Во септември истата година, во истражувањето се вклучи и Националниот парк Шар Планина. Тамошните ренџери поминаа практична обука, а најавија дека ќе започнат со собирање примероци на територијата на паркот.

Ова е особено важно бидејќи мечките не живеат во рамките на административните граници на националните паркови. Тие се движат низ големи шумски и планински подрачја, а понекогаш преминуваат и државни граници.

Затоа е потребно истражувањето да опфати повеќе различни локации.

Мечките не ги познаваат границите на државите

Една од најинтересните цели на проектот е да се разбере како се движат мечките низ Динарско-Пиндскиот регион.

Станува збор за големо планинско подрачје што опфаќа девет земји: Македонија, Албанија, Босна и Херцеговина, Грција, Косово, Хрватска, Црна Гора, Србија и Словенија.

Според информациите на Министерството за животна средина, во овој поширок регион се проценува дека живеат околу 4.000 кафеави мечки.

Но, за нивна ефикасна заштита не е доволно да се знае само приближниот број. Потребно е да се разбере каде се движат, кои планински подрачја ги поврзуваат нивните живеалишта и каде постојат пречки за нивното природно движење.

На 20 октомври 2026 година, во рамките на проектот LIFE DinPin Bear беше објавена и интерактивна мапа на која може да се следи напредокот на собирањето генетски примероци во регионот.

Секоја точка на мапата претставува регистриран примерок внесен во базата за генетско следење. Како што се собираат и внесуваат нови податоци, мапата се дополнува.

Ова е интересен начин јавноста да добие увид во тоа како изгледа едно меѓународно научно истражување во пракса.

Зошто овие податоци се важни и за луѓето што живеат во планинските региони?

Заштитата на мечките не е важна само за природата. Таа има директна врска и со животот на луѓето кои живеат во близина на нивните живеалишта.

Во некои рурални подрачја мечките можат да предизвикаат штети на пчеларници, овоштарници и имот. Кога нема доволно информации за нивното движење и навики, потешко е да се спречат ваквите ситуации.

Со подобри податоци може да се планира поставување заштитни електрични огради околу пчеларници, подобро управување со отпадот и мерки за намалување на средбите меѓу луѓето и дивите животни.

Целта не е само да се заштити мечката, туку да се создадат услови во кои луѓето и животните ќе можат да делат ист простор со помалку конфликти.

Едно истражување што може да ја промени сликата за дивата природа во Македонија

Проектот LIFE DinPin Bear е дел од европска иницијатива за долгорочно зачувување на кафеавата мечка во Динарско-Пиндскиот регион. Во него учествуваат научни институции, организации за заштита на природата, национални паркови и државни институции од повеќе земји.

Во Македонија се вклучени Македонското еколошко друштво, Министерството за животна средина и националните паркови.

Истражувањето е сè уште во тек, па конечните резултати допрва треба да се добијат. Но, самиот пристап е значаен чекор кон подобро разбирање на еден од највпечатливите жители на нашите планини.

Следниот пат кога ќе помислите на Пелистер, Шар Планина или Маврово, сетете се дека во нивните шуми се одвива едно необично истражување. Научниците собираат мали траги од природата за да откријат голема приказна за животот на кафеавите мечки во Македонија.

А можеби најинтересното е тоа што за првпат одговорот нема да се бара само во набљудувањата, туку и во нивната ДНК.

Следете ги необичните приказни, природните откритија и интересните случувања од Македонија на Kajak.mk.

Остави Коментар

Прочитајте повеќе

Колку мечки има во Македонија? Научниците го бараат одговорот преку ДНК

Колку мечки има во Македонија? За првпат започнува систематско генетско следење на кафеавата мечка, со примероци собрани во природата и современи ДНК анализи.

Колективно готвење за вкусен ноемвриски тим-билдинг во Вевчани!

Колективно готвење за вкусен ноемвриски тим-билдинг во Вевчани!

Ноемвриски рурален тим билдинг со TaskForce!

Ноемвриски рурален тим билдинг со TaskForce!

Недела на италијанската кујна во Скопје 2026: Гастрономија и традиција

Недела на италијанската кујна во Скопје 2026 носи гастрономски работилници, мастер-класови и презентации на италијанските регионални специјалитети.

Охридски аеродром во зимската сезона 2026/2027: Нови можности за туризмот

Охридски аеродром во зимската сезона 2026/2027 отвора можности за подобра поврзаност со европските градови и развој на туризмот во текот на целата година.

Македонија повторно изненадува: Антички мозаик откриен на локација за која малкумина знаат

Мозаикот во Пеленица кај Драчево открива нов дел од античката историја на Скопје. Откријте што пронајдоа археолозите.